บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ โปรดปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์เกี่ยวกับอาการของคุณ
POTS ย่อมาจาก Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome หรือภาวะหัวใจเต้นเร็วผิดปกติเมื่อเปลี่ยนท่า เป็นรูปแบบหนึ่งของ ภาวะระบบประสาทอัตโนมัติทำงานผิดปกติ (Dysautonomia) ซึ่งเป็นระบบที่ควบคุมสิ่งที่เราไม่ต้องคิดถึง เช่น อัตราการเต้นของหัวใจ ความดันโลหิต การย่อยอาหาร และอุณหภูมิร่างกาย
ชื่อของภาวะนี้บอกลักษณะสำคัญไว้แล้ว Postural และ Orthostatic หมายถึง “เกี่ยวกับการลุกยืน” ส่วน Tachycardia หมายถึงหัวใจเต้นเร็ว ในผู้ที่มีภาวะ POTS ชีพจรจะเพิ่มขึ้นมากกว่าปกติอย่างชัดเจนเมื่อเปลี่ยนจากท่านอนหรือท่านั่งเป็นท่ายืน และรู้สึกไม่สบายขณะอยู่ในท่าตั้งตรง
เกิดอะไรขึ้นเมื่อลุกยืน
เมื่อใครก็ตามลุกยืน แรงโน้มถ่วงดึงเลือดลงไปที่ขาและช่องท้อง ปกติร่างกายจะปรับตัวภายในไม่กี่วินาที หลอดเลือดหดตัว และหัวใจเต้นเร็วขึ้นเล็กน้อย เพื่อให้เลือดยังไปเลี้ยงสมองได้
ในผู้ที่มีภาวะ POTS การปรับตัวนี้ไม่ราบรื่นเท่าที่ควร หัวใจจึงชดเชยด้วยการเต้นเร็วขึ้นมาก ซึ่งมักแก้ปัญหาได้ไม่ทั้งหมด ผลคืออาการหน้ามืด ใจเต้นแรง และอาการอื่นอีกหลายอย่างที่ดีขึ้นเมื่อได้นอนลง
อาการที่พบบ่อย
อาการแตกต่างกันมากในแต่ละคนและในแต่ละวัน อาการที่มีผู้รายงานบ่อย ได้แก่
- หน้ามืดหรือเวียนศีรษะเมื่อยืน บางครั้งเกือบเป็นลม
- ใจสั่นหรือใจเต้นแรง
- อ่อนเพลียและทนการออกกำลังกายได้น้อยลง
- “สมองตื้อ” คิด จดจ่อ หรือนึกคำไม่ค่อยออก
- ปวดศีรษะ คลื่นไส้ หรือปัญหาในทางเดินอาหาร
- มือสั่น เหงื่อออก รู้สึกร้อนหรือหนาว
- ตาพร่ามัวและนอนหลับไม่ดี
หลายคนบอกว่าการยืนนิ่ง ๆ เช่น ต่อคิว ยืนล้างจาน หรืออาบน้ำ หนักกว่าการเดิน
แพทย์ประเมิน POTS อย่างไร
มีเพียงแพทย์ที่มีคุณวุฒิเท่านั้นที่วินิจฉัย POTS ได้ โดยทั่วไปแพทย์จะดูว่าชีพจรเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง อย่างน้อย 30 ครั้งต่อนาทีภายใน 10 นาทีหลังลุกยืน ในผู้ใหญ่ (อย่างน้อย 40 ในผู้ที่อายุ 12–19 ปี) โดยไม่มีความดันโลหิตตกมาก ในผู้ที่มีอาการต่อเนื่องมาหลายเดือน
การวัดนี้ทำด้วย การทดสอบบนเตียงปรับเอียง (Tilt-table test) หรือ การทดสอบการยืน (Active stand test) และแพทย์จะตรวจหาภาวะอื่นที่ทำให้ชีพจรสูงได้ด้วย เช่น ภาวะขาดน้ำ โลหิตจาง ปัญหาต่อมไทรอยด์ หรือผลข้างเคียงของยา
ชีพจรที่ขึ้นเพียงอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าเป็น POTS และค่าที่ปกติในวันหนึ่งก็ไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ออกไป นี่คือเหตุผลที่บันทึกที่ละเอียดและต่อเนื่องมีคุณค่า
ใครเป็น POTS ได้บ้าง
POTS เกิดได้กับทุกคน แต่มีรายงานบ่อยที่สุดในผู้หญิงและผู้ที่อายุตั้งแต่วัยรุ่นถึงห้าสิบปี บางครั้งเริ่มหลังการเจ็บป่วยจากไวรัส การบาดเจ็บ การผ่าตัด หรือการตั้งครรภ์ หลายคนใช้เวลานานกว่าจะได้รู้ชื่อของสิ่งที่ตัวเองเป็น
อะไรมักช่วยได้
การดูแลรักษาเป็นเรื่องเฉพาะบุคคลและควรวางแผนร่วมกับแพทย์ แนวทางที่มักพูดถึง ได้แก่ การเพิ่มน้ำและเกลือเมื่อเหมาะสม การใช้อุปกรณ์รัด การออกกำลังกายแบบค่อยเป็นค่อยไปซึ่งมักเริ่มในท่านอนหรือท่านั่ง การหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นอย่างความร้อนและการยืนนาน และในบางกรณีอาจใช้ยา
การบันทึกช่วยให้คุณและแพทย์เห็นสิ่งที่เปลี่ยนไปตามเวลา ทั้งความถี่ของช่วงอาการ ชีพจรขึ้นสูงแค่ไหน ฟื้นตัวนานเท่าไร และตอนนั้นเกิดอะไรขึ้น
แอป POTS เข้ามาช่วยตรงไหน
POTS – People On The Salts ไม่ได้วินิจฉัยโรค แต่ช่วยให้คุณ ติดตามและบันทึก สิ่งที่ชีพจรทำเมื่อเทียบกับค่าพื้นฐานขณะพักของคุณเอง บันทึกอาการและกิจวัตร ทดสอบการยืนแบบมีขั้นตอนที่บ้าน และนำรายงานที่ชัดเจนไปในวันนัดแพทย์